W końcu XV w. księstwo moskiewskie zaczęto nazywać R. Nazwa ta upowszechniła się w XVI w., od 1721 funkcjonowała jako nazwa urzędowa kraju. Państwo ros. miało charakter wielonarodowy: obok Rosjan zamieszkiwali je Białorusini, Ukraińcy, Niemcy, Tatarzy, Baszkirowie, Mordwini, a po włączeniu Syberii w XVII w. — Jakuci, Buriaci, Ewenkowie i in. Po śmierci Borysa Godunowa w R. rozpoczął się okres konfliktów wewn., które przeszły do historii jako lata smuty (1605–13). W okresie zbrojnych interwencji magnatów pol. 1604–06 (dymitriady) doszło do osłabienia państwa. Bunty chłopskie i kozackie, najazdy Polaków i próby ze strony papiestwa wprowadzenia unii kośc. doprowadziły do zniszczeń i wyludnienia miast. Jednocześnie lata smuty ponownie zjednoczyły Kościół i państwo. W 1613 po usunięciu z Moskwy wojsk obcych na tron carski wybrano Michała Romanowa (1613–45), syna patriarchy Filareta, który zapoczątkował dyn. Romanowów. Do 1694 w stosunkach między państwem i Kościołem zapanowała harmonia. Wzrost znaczenia kraju nastąpił w okresie rządów Aleksego Michajłowicza (1645–76). Po wojnie z Rzecząpospolitą przyłączona została do R. Ukraina Lewobrzeżna z Kijowem oraz ziemie: czernihowska, bracławska i siewierska. W okresie tym odnotowano wzrost świadomości rel. wśród mieszkańców kraju.