W odróżnieniu od swego poprzednika Mikołaj I wspierał tendencje integrystyczne w Kościele prawosławnym. Na przeł. XVIII i XIX w. doszło do odrodzenia życia rel. w R. i wzrostu znaczenia Kościoła prawosł. w życiu publicznym. Na postawę elit petersburskich duży wpływ wywarła pochodząca z rodu arystokratycznego Ksenia, która poprzez pracę fiz. i modlitwę uzyskała moc uzdrawiania. Rozwój myśli teol. w R. nastąpił w związku z upowszechnieniem nauczania św. Tichona Zadońskiego. Opierając się na Ewangelii i dziełach Ojców Kościoła, głosił on m.in. powszechność zbawienia rodzaju ludzkiego. Pod jego wpływem w XIX w. powstały nowe ośrodki zakonne o charakterze kontemplacyjnym i modlitewnym. W R. popularna stawała się instytucja starców. Odnowę życia monastycznego zapoczątkował żyjący w XVIII w. mnich Paisij Wieliczkowski, któremu przypisuje się odrodzenie życia intelektualnego w klasztorach i upowszechnienie nauczania Ojców Kościoła. Poglądy charyzmatycznych starców, obdarzonych zdolnościami przewidywania (uczniowie św. Paisija, mnisi z pustelni Optina, zwł. św. Serafin z Sarowska), wpływały na postawę elit społeczeństwa ros., z carem włącznie. Święty Serafin głosił radosne przesłanie zmartwychwstania Chrystusa, odwiedzających jego pustelnię k. Sarowa witał słowami: „Radujmy się, Chrystus zmartwychwstał”. Do pustelni Optina przybywali po poradę wybitni filozofowie i pisarze, m.in.: M. Gogol, F. Dostojewski, W. Sołowjow, L. Tołstoj.