W XVIII w. wprowadzono kolejne ograniczenia wobec Kościoła prawosławnego. Katarzyna II, „oświecona caryca”, doprowadziła do likwidacji ok. 75% klasztorów (1764) i sekularyzacji ich dóbr. Metropolita Rostowa, Arseniusz, za protesty przeciw tym działaniom został pozbawiony swej godności i uwięziony. Między władcami R., ulegającymi wpływom zach., a duchowieństwem i ludem, pozostającymi w kręgu dawnej wsch. tradycji chrześc., pojawił się wyraźny rozdźwięk. W XVIII w. na terenie R. masowo rozwijały się sekty (m.in. duchoborcy). Za panowania Aleksandra I Romanowa (1801–25), zwł. po odparciu najazdu wojsk Napoleona I na Moskwę 1812, nastąpił dalszy wzrost znaczenia R. w Europie. Aleksander I był inicjatorem Świętego Przymierza, a R. zyskała miano „żandarma Europy”. W sferze rel. car prowadził politykę tolerancyjną wobec innowierców. Za panowania Mikołaja I Romanowa (1825–55) R. zajęła Azerbejdżan (1828), Besarabię (1829) i znaczne obszary środk. Azji, zamieszkiwane przez ludność niechrześcijańską. Carat, aby zapewnić sobie poparcie ludności ros., opowiadał się za ideologią państwa prawosł. opartego na symbiozie „prawosławia, samowładztwa i narodowości”.