Od uroczystych obchodów 1000-lecia chrztu Rusi (1988) Kościół odzyskiwał swoją podmiotowość i wolność. Tysiące cerkwi i monastyrów powróciło do pierwotnych funkcji. Ustawa z 1990 zagwarantowała całkowitą wolność rel., sumienia, zrzeszania się i słowa. W Kościele prawosł., osłabionym w czasach totalitaryzmu, pojawiły się ruchy separatystyczne. Wśród wyznawców ros. prawosławia powstały: Wolny Kościół Ros., Kościół Ros. poza Granicami. Od Ros. Kościoła Prawosł. odłączyły się diecezje na Ukrainie, w krajach nadbałtyckich i w Mołdawii. Cerkiew prawosł. stanęła przed nowym wyzwaniem ewangelizacji postkomunist. i zmaterializowanego społeczeństwa. Po rozpadzie ZSRR (1991) państwo w nowym kształcie geogr. powróciło do swej hist. nazwy R. W 1990 patriarchą został metropolita Aleksy II. W ostatnich latach powołano nowe diecezje, ponad 30 szkół teol., bractwa cerkiewne, liczne monastyry. W R. funkcjonuje ponad 10 tys. parafii prawosł. i 300 monastyrów. Duma Ros. uznała za tradycyjne religie w R. prawosławie, islam, buddyzm i judaizm. Ustawa z 1990 gwarantuje prawa także innym Kościołom i związkom wyznaniowym. Zob. też: Rosyjski Kościół Prawosławny, ruska sztuka.